Trẻ sơ sinh rơ lưỡi bằng mật ong được không? Cảnh báo an toàn

Trẻ sơ sinh rơ lưỡi bằng mật ong được không là thắc mắc thường gặp khi cha mẹ thấy lưỡi trẻ có cặn trắng hoặc nghi ngờ tưa miệng. Câu trả lời là không: mật ong không được dùng để rơ lưỡi hay cho trẻ dưới 12 tháng tiếp xúc trực tiếp qua miệng. Bài viết dưới đây giúp cha mẹ hiểu nguy cơ, biết cách xử trí khi đã lỡ dùng và vệ sinh khoang miệng cho trẻ nhẹ nhàng hơn.

Trẻ sơ sinh rơ lưỡi bằng mật ong được không?

Không. Không nên dùng mật ong rơ lưỡi cho trẻ sơ sinh hoặc bất kỳ trẻ nào dưới 12 tháng, kể cả mật ong nguyên chất, hữu cơ hay Manuka.

Khi rơ lưỡi, nước bọt và phản xạ nuốt có thể đưa mật ong vào đường tiêu hóa. Mật ong có thể chứa bào tử Clostridium botulinum; khi vào ruột trẻ, bào tử có thể phát triển và tạo độc tố botulinum. Độc tố này ảnh hưởng đến dẫn truyền thần kinh – cơ, gây bú yếu, giảm trương lực cơ, liệt mềm và có thể ảnh hưởng hô hấp[.1}

Đã lỡ rơ lưỡi bằng mật ong cho trẻ cần làm gì?

Một lần tiếp xúc với mật ong không đồng nghĩa trẻ chắc chắn bị ngộ độc botulinum. Cha mẹ không nên hoảng loạn, nhưng cần dừng phương pháp này và theo dõi trẻ đúng cách.[1]

Việc nên làm ngay

• Dừng sử dụng mật ong để rơ lưỡi, bôi vào núm vú hoặc núm vú giả.[2]
• Không móc họng hay tự gây nôn cho trẻ vì thao tác này có thể làm tổn thương họng hoặc khiến trẻ hít sặc.[2]
• Ghi nhận thời điểm rơ lưỡi, loại mật ong và lượng trẻ có thể đã nuốt.[2]
• Tiếp tục quan sát khả năng bú, tiếng khóc, vận động tay chân, đại tiện và nhịp thở của trẻ.[2]
• Liên hệ bác sĩ nhi khoa sớm nếu trẻ sinh non, có bệnh nền hoặc người chăm sóc không xác định được lượng mật ong đã dùng.

Dấu hiệu cần theo dõi

Ngộ độc botulinum có thể biểu hiện bằng một hoặc nhiều dấu hiệu sau:

• Táo bón mới xuất hiện.[3]
• Bú yếu, giảm phản xạ mút hoặc khó nuốt.[3]
• Chảy nhiều nước dãi do trẻ nuốt kém.[3]
• Tiếng khóc yếu hoặc khác với bình thường.[3]
• Sụp mí, nét mặt ít biểu cảm.[3]
• Đầu cổ mềm, tay chân yếu hoặc cơ thể mềm nhũn.[3]
• Thở nông, khó thở hoặc phản ứng kém.[3]

Nếu trẻ khó thở, bú rất yếu, mềm nhũn hoặc phản ứng kém, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay và thông báo rõ việc trẻ đã tiếp xúc với mật ong. 

Cách vệ sinh miệng và rơ lưỡi cho trẻ an toàn hơn

Khi khoang miệng trẻ có cặn sữa, cha mẹ nên ưu tiên thao tác nhẹ nhàng thay vì dùng mật ong hoặc tự pha các dung dịch dân gian. Mục tiêu là làm sạch phần cặn có thể lau được mà không làm trầy xước niêm mạc.[4]

Chuẩn bị dụng cụ

• Rửa tay sạch bằng xà phòng trước khi thực hiện.
• Chuẩn bị gạc vô trùng dùng một lần hoặc vật liệu mềm sạch phù hợp.
• Dùng NaCl 0,9% hoặc dung dịch được nhân viên y tế hướng dẫn.
• Không sử dụng mật ong, nước đường, chanh hoặc nước lá tự pha để rơ lưỡi.
• Không tái sử dụng miếng gạc đã đưa vào miệng trẻ.

Bệnh viện Từ Dũ hướng dẫn có thể dùng gạc vô trùng thấm NaCl 0,9% và lau nhẹ vùng lưỡi, mặt trong má, vòm miệng, lợi và môi.[5]

Các bước thực hiện

1. Chọn lúc trẻ tỉnh táo và tương đối thoải mái; tránh rơ lưỡi ngay sau khi trẻ vừa bú no.
2. Quấn gạc chắc chắn quanh ngón tay trỏ để tránh tuột trong quá trình thực hiện.
3. Làm ẩm gạc bằng dung dịch phù hợp, không để gạc quá sũng nước.
4. Lau nhẹ vùng lợi, mặt trong hai bên má và bề mặt lưỡi.
5. Không đưa ngón tay quá sâu vào họng và không chà xát nhiều lần tại một vị trí.
6. Không cố bóc hoặc cạy mảng trắng bám chắc vì có thể gây đỏ, chảy máu và đau.
7. Dừng lại nếu trẻ nôn nhiều, chảy máu hoặc quấy khóc dữ dội.

Tần suất rơ lưỡi không nên áp dụng cứng nhắc cho mọi trẻ. Trẻ bú mẹ, bú bình, có cặn sữa hoặc đang được điều trị tưa miệng có thể cần cách chăm sóc khác nhau; cha mẹ nên thực hiện theo hướng dẫn của bác sĩ nhi khoa.[6]

Phân biệt cặn sữa và tưa miệng ở trẻ

Lưỡi trắng không phải lúc nào cũng là tưa miệng. Cặn sữa và tưa miệng có hình ảnh gần giống nhau nhưng khác về vị trí, khả năng lau sạch và biểu hiện đi kèm.[7]

Không nên dựa vào một dấu hiệu đơn lẻ để tự chẩn đoán. Nếu mảng trắng lan rộng, bám chắc hoặc đi kèm bú kém, cha mẹ nên đưa trẻ đi khám thay vì tăng lực rơ lưỡi.

Những lưu ý giúp phòng ngừa lưỡi trắng và tưa miệng

Cha mẹ có thể giảm sự tích tụ cặn sữa và hạn chế lây nhiễm chéo trong quá trình chăm sóc trẻ bằng các biện pháp sau:

• Rửa tay trước khi pha sữa, cho trẻ bú hoặc chăm sóc khoang miệng.[8]
• Làm sạch bình sữa, núm vú và núm vú giả sau khi sử dụng.[8]
• Dùng gạc vô trùng một lần, không giặt để tái sử dụng.[8]
• Không dùng chung dụng cụ chăm sóc miệng giữa các trẻ.[8]
• Không dùng miệng người lớn để “làm sạch” núm vú giả.[8]
• Theo dõi khả năng ngậm bắt vú, nhịp bú và mức độ quấy khóc của trẻ.[8]
• Quan sát vị trí, độ dày và khả năng lau của các mảng trắng.[8]
• Không tự mua thuốc chống nấm khi trẻ chưa được chẩn đoán[8].

Khi nào cần đưa trẻ đến cơ sở y tế?

Cần cho trẻ được nhân viên y tế đánh giá khi:

• Mảng trắng dày, bám chắc hoặc lan sang lợi, vòm miệng và má trong.[9]
• Niêm mạc đỏ hoặc chảy máu sau khi lau nhẹ.[9]
• Trẻ quấy khóc, đau miệng, bú kém hoặc từ chối bú.[9]
• Tình trạng kéo dài, tái phát hoặc không cải thiện sau khi vệ sinh nhẹ nhàng.[9]
• Trẻ sinh non, nhẹ cân hoặc có bệnh nền.[9]
• Sau khi tiếp xúc mật ong, trẻ xuất hiện táo bón bất thường, tiếng khóc yếu, bú yếu, sụp mí hoặc giảm trương lực cơ.[9]
• Trẻ khó thở, mềm nhũn hoặc phản ứng kém.[9]

Tưa miệng có thể cần thuốc chống nấm, nhưng loại thuốc, liều lượng và thời gian điều trị phải dựa trên tuổi, tình trạng của trẻ và chỉ định chuyên môn.

FAQ

Đã rơ lưỡi bằng mật ong một lần có cần đưa trẻ đi khám ngay không?

Một lần tiếp xúc không đồng nghĩa trẻ chắc chắn bị ngộ độc. Hãy dừng mật ong, không gây nôn, ghi nhận thời điểm tiếp xúc và theo dõi trẻ; liên hệ bác sĩ ngay khi trẻ bú yếu, tiếng khóc yếu, mềm nhũn, táo bón bất thường hoặc khó thở.

Trẻ sơ sinh bị trắng lưỡi có phải lúc nào cũng là tưa miệng không?

Không. Lưỡi trắng có thể chỉ do cặn sữa, thường tập trung trên lưỡi và có thể mờ khi lau nhẹ. Tưa miệng thường bám chắc hơn, có thể lan sang lợi, vòm miệng, má trong và làm trẻ khó chịu khi bú.

Có thể dùng nước muối sinh lý để rơ lưỡi hằng ngày không?

NaCl 0,9% được một số bệnh viện hướng dẫn dùng với gạc vô trùng để lau nhẹ khoang miệng. Tuy nhiên, không có một tần suất chung cho mọi trẻ; cha mẹ nên dựa vào tình trạng khoang miệng và hướng dẫn của bác sĩ nhi khoa.

Trẻ bị tưa miệng có tự khỏi mà không cần thuốc không?

Không nên tự chờ hoặc tự điều trị khi nghi ngờ tưa miệng. Nếu mảng trắng bám chắc, lan rộng hoặc khiến trẻ bú kém, trẻ cần được nhân viên y tế đánh giá để xác định có cần thuốc chống nấm hay không.

Mẹ đang cho con bú có được ăn mật ong không?

Có.Người mẹ đang cho con bú có thể ăn mật ong. Điều cần tránh là để mật ong dính vào tay, núm vú, núm vú giả hoặc tiếp xúc trực tiếp với miệng trẻ dưới 12 tháng. 

Kết luận 

Không nên dùng mật ong rơ lưỡi cho trẻ sơ sinh dưới bất kỳ hình thức nào; nếu đã lỡ sử dụng, hãy dừng ngay, không gây nôn và theo dõi khả năng bú, vận động, tiếng khóc cùng nhịp thở của trẻ. Với người lớn hoặc đối tượng sử dụng phù hợp, bạn có thể tham khảo Mật ong rừng Kim Lotus và mật ong Manuka tại Vitamax, nhưng tuyệt đối không dùng các sản phẩm này để rơ lưỡi hoặc cho trẻ dưới 12 tháng.