Hướng dẫn cách sử dụng đông trùng hạ thảo chi tiết từ A–Z

Đông trùng hạ thảo là dược liệu quý trong y học cổ truyền châu Á  được biết đến với khả năng tăng cường thể lực, cải thiện sức đề kháng và hỗ trợ sinh lý. Tuy nhiên, nhiều người vẫn băn khoăn: cách sử dụng đông trùng hạ thảo như thế nào, liều lượng bao nhiêu, uống lúc nào trong ngày để đạt hiệu quả tối ưu? Trong bài viết này, Vitamax sẽ hướng dẫn chi tiết từ A–Z cách sử dụng đông trùng hạ thảo đúng cách giúp bạn tận dụng tối đa công dụng của "vàng mềm" này một cách an toàn và hiệu quả.

Nấm đông trùng hạ thảo là gì? Công dụng & dinh dưỡng có trong đông trùng hạ thảo

Nấm đông trùng hạ thảo là gì?

Nấm đông trùng hạ thảo (Cordyceps militaris) là tên gọi chung của một nhóm nấm dược liệu ký sinh trên ấu trùng côn trùng, cóhân nấm màu cam hoặc vàng tươi, mọc thành cụm, không có phần xác sâu rõ rệt. Chủ yếu được nuôi trồng nhân tạo trên giá thể (nhộng tằm, gạo lứt, nước dừa...). [1]

Nấm đông trùng hạ thảo (hay còn gọi là đông trùng hạ thảo) khác với đông trùng hạ thảo Tây Tạng (Cordyceps sinensis) được khai thác tự nhiên ở vùng núi cao trên 4.000m tại Tây Tạng, Himalaya. 

Thành phần dinh dưỡng & hoạt chất chính trong đông trùng hạ thảo

Giá trị của đông trùng hạ thảo đến từ hệ thống hoạt chất sinh học đa dạng, trong đó nổi bật gồm:

• Cordycepin (3'-deoxyadenosine): một hoạt chất đặc trưng, được nghiên cứu về vai trò hỗ trợ chuyển hóa năng lượng và miễn dịch.[2]
• Adenosine và các dẫn xuất nucleoside: tham gia vào các quá trình sinh học liên quan đến tuần hoàn và hoạt động thần kinh.[2]
• Polysaccharide (đường đa phân): hỗ trợ điều hòa miễn dịch và chống oxy hóa.
• Acid amin thiết yếu, vitamin nhóm B và các vi khoáng như kẽm, selen.[2]
• Vi khoáng và nguyên tố vi lượng: Trong thành phần đông trùng hạ thảo còn có các khoáng chất như kẽm, sắt, selenium, magie và canxi.[2]

Nhờ những thành phần này, đông trùng hạ thảo thường được sử dụng để hỗ trợ sức bền, nâng cao đề kháng, cải thiện sinh lực và hỗ trợ chất lượng giấc ngủ. Cần lưu ý rằng, đây là các công dụng hỗ trợ về mặt dinh dưỡng, không thay thế thuốc điều trị và không nên kỳ vọng tác dụng tức thì.

7 cách sử dụng đông trùng hạ thảo phổ biến

Trên thực tế, đông trùng hạ thảo có thể được sử dụng theo nhiều cách khác nhau. Dưới đây là các cách sử dụng đông trùng hạ thảo phổ biến và được khuyến nghị trong dinh dưỡng hiện đại.

Cách dùng đông trùng hạ thảo ăn trực tiếp (tươi, khô, hoa đông trùng)

Với đông trùng hạ thảo dạng tươi hoặc khô nguyên sợi, người dùng có thể ăn trực tiếp để giữ trọn dưỡng chất. Trước khi sử dụng, nên rửa nhẹ bằng nước sạch, sau đó ngâm trong nước ấm khoảng 5–10 phút để sợi mềm hơn rồi nhai chậm.

Liều dùng tham khảo:

• 2–3 sợi mỗi lần
• 1–2 lần mỗi ngày, tùy thể trạng và mục đích sử dụng

Cách dùng này phù hợp với người quen sử dụng dược liệu thô và mong muốn hấp thu trực tiếp các hoạt chất.

Cách sử dụng đông trùng hạ thảo hãm trà hoặc uống với nước ấm

Hãm trà là phương pháp sử dụng đông trùng hạ thảo đơn giản, dễ áp dụng hằng ngày và phù hợp với nhiều đối tượng.

Cách thực hiện:

• Dạng khô: dùng 1–3g, hãm với nước ấm khoảng 65–70°C trong 10–15 phút.[3]
• Dạng tươi hoặc hoa đông trùng: quy đổi tương đương số lượng sợi, hãm tương tự.

Không nên dùng nước sôi 100°C hoặc đun trực tiếp quá lâu vì nhiệt độ cao có thể làm giảm hoạt tính sinh học của một số thành phần nhạy nhiệt.

Đông trùng hạ thảo ngâm mật ong

Ngâm đông trùng hạ thảo với mật ong là cách kết hợp phổ biến, giúp cải thiện vị giác và dễ sử dụng hơn, đặc biệt với người lớn tuổi.

Cách làm cơ bản:

• Cho đông trùng hạ thảo khô vào mật ong nguyên chất
• Ngâm từ 15–20 ngày trước khi dùng

Liều dùng tham khảo:

• 1–2 thìa mỗi ngày
• Uống vào buổi sáng, trước ăn hoặc sau ăn tùy khả năng tiêu hóa

Cách dùng này phù hợp với người cần bồi bổ thể lực nhẹ nhàng, hỗ trợ miễn dịch.

Cách sử dụng rượu đông trùng hạ thảo an toàn

Rượu đông trùng hạ thảo thường được dùng cho nam giới trung niên với mục đích bồi bổ thể lực. Đông trùng hạ thảo được ngâm trong rượu nồng độ vừa phải và ủ trong vài tuần.

Liều dùng khuyến nghị:

• 15–30ml mỗi ngày
• Uống vào buổi tối, sau ăn

Lưu ý quan trọng: không sử dụng cho người mắc bệnh gan, tim mạch, người đang điều trị bằng thuốc, phụ nữ mang thai hoặc người không dung nạp rượu.

Chế biến đông trùng hạ thảo thành món ăn bổ dưỡng

Đông trùng hạ thảo cũng có thể được chế biến thành các món ăn như gà hầm đông trùng hạ thảo, cháo đông trùng hạ thảo, yến chưng đông trùng hạ thảo.

Nguyên tắc chung khi nấu:

• Chỉ cho đông trùng hạ thảo vào giai đoạn cuối
• Không nấu quá lâu để tránh mất hoạt chất

Cách này phù hợp với người cần bồi bổ sau ốm hoặc người cao tuổi.

Cách dùng đông trùng hạ thảo dạng viên, dạng nước, dạng bột

• Dạng viên/nang: thường dùng 600–1000mg mỗi viên, uống 2–3 viên/ngày tùy hướng dẫn sản phẩm.
• Dạng nước: uống 20–30ml mỗi lần, ngày 1–2 lần.
• Dạng bột: dùng 1/4–1/2 muỗng cà phê, pha với nước ấm hoặc sinh tố vào buổi sáng.

Đây là các dạng tiện lợi, dễ kiểm soát liều lượng, phù hợp với người bận rộn.

Nên dùng đông trùng hạ thảo vào lúc nào trong ngày?

Với câu hỏi dùng đông trùng hạ thảo như thế nào cho “đúng nhịp sinh học”, nguyên tắc chung là ưu tiên thời điểm cơ thể hấp thu tốt và hạn chế ảnh hưởng giấc ngủ.

• Sáng sớm, trước ăn 30 phút (ưu tiên): phù hợp với đa số người dùng lần đầu hoặc dùng để bồi bổ thể lực, hỗ trợ sức bền. [4]
• Sau ăn 30 phút nếu dạ dày yếu: áp dụng cho người dễ cồn cào, khó chịu khi dùng lúc đói hoặc có tiền sử kích ứng tiêu hoá.
• Buổi tối: chỉ nên dùng khi bạn không bị kích thích thần kinh (khó ngủ), và cần cách giờ ngủ 2–3 giờ. Với rượu đông trùng hạ thảo, chỉ nên dùng 1 lần buổi tối và tuân thủ liều nhỏ để tránh tác động bất lợi của rượu lên gan – tim mạch.

Những ai nên dùng & ai không nên dùng đông trùng hạ thảo?

Ai dùng được đông trùng hạ thảo?

Ở góc nhìn dinh dưỡng, đông trùng hạ thảo thường được cân nhắc như một giải pháp hỗ trợ khi bạn cần bồi bổ nền thể lực hoặc phục hồi sau giai đoạn suy giảm sức khoẻ. Nhóm thường phù hợp gồm:

• Người lớn tuổi, thể lực giảm, ăn uống kém, ngủ không sâu.
• Người suy nhược, mới ốm dậy, cần tăng cường dinh dưỡng và sức bền.
• Người làm việc căng thẳng, hay mệt mỏi kéo dài, cần hỗ trợ phục hồi năng lượng.
• Người chơi thể thao cường độ cao hoặc lao động nặng, cần hỗ trợ sức bền và phục hồi.

Ai không nên dùng đông trùng hạ thảo? Chống chỉ định & tương tác thuốc

Dù là thảo dược, đông trùng hạ thảo vẫn có thể tương tác thuốc hoặc không phù hợp với một số cơ địa. Bạn nên thận trọng/không dùng nếu thuộc nhóm sau:

1. Phụ nữ mang thai/cho con bú
   Thường được khuyến cáo tránh hoặc chỉ dùng khi có tư vấn chuyên môn do thiếu dữ liệu an toàn đầy đủ.[5]
2. Trẻ nhỏ, đặc biệt trẻ <5 tuổi
   Không nên tự ý dùng; nếu gia đình muốn bổ sung, cần bác sĩ/nhi khoa đánh giá thể trạng và mục tiêu.
3. Người có nguy cơ chảy máu hoặc sắp phẫu thuật
   Cordyceps có thể làm tăng nguy cơ chảy máu, nhất là khi dùng kèm thuốc làm loãng máu; nếu có kế hoạch phẫu thuật/thủ thuật, nên báo bác sĩ và thường được khuyến cáo ngừng trước mổ. [6]
4. Người đang dùng thuốc chống đông/kháng tiểu cầu (ví dụ warfarin) hoặc thuốc tiểu đường
   Cordyceps có thể tăng nguy cơ chảy máu khi dùng cùng thuốc làm loãng máu và có thể hạ đường huyết khi dùng cùng thuốc đái tháo đường; nhóm này nên hỏi bác sĩ và theo dõi chỉ số sát hơn. [7]
5. Người đang dùng thuốc ức chế miễn dịch/corticosteroid, người bệnh tự miễn
   Vì cordyceps có thể tác động lên miễn dịch theo nhiều hướng, người có bệnh tự miễn hoặc đang điều trị ức chế miễn dịch cần được cá thể hóa tư vấn để tránh dùng “mù mờ”. [8]

Lưu ý quan trọng khi sử dụng đông trùng hạ thảo (đừng bỏ qua)

Sai lầm thường gặp khi dùng đông trùng hạ thảo

• Dùng quá liều với kỳ vọng “càng nhiều càng nhanh”: dễ gây rối loạn tiêu hoá, đầy bụng, tiêu chảy, buồn nôn ở người nhạy cảm. [9]
• Dùng sai thời điểm: uống sát giờ ngủ khiến một số người khó ngủ, ngủ nông.
• Phụ thuộc vào thực phẩm bổ sung sức khỏe: coi như “thuốc thay thế”, tự ý giảm/ngưng thuốc điều trị nền (tăng huyết áp, tiểu đường…) là sai lầm nguy hiểm.[10]
• Chọn sản phẩm không rõ nguồn gốc: rủi ro hàng kém chất lượng/pha tạp, khiến hiệu quả không ổn định và khó kiểm soát an toàn.

Cách bảo quản đông trùng hạ thảo để giữ chất lượng

• Bảo quản nơi khô ráo, thoáng, khoảng 20–25°C, tránh ánh sáng trực tiếp và tránh ẩm.[11]
• Đựng trong hũ kín, lấy bằng muỗng khô, không để gần bếp/nơi nhiệt cao.
• Với dạng bột/viên/nước, tuân thủ hướng dẫn trên nhãn và đóng kín ngay sau khi dùng.

Dấu hiệu cần tạm ngừng & tham khảo ý kiến bác sĩ

Bạn nên tạm ngừng và liên hệ nhân viên y tế nếu có:

• Dị ứng: nổi mẩn, ngứa, sưng môi/mi mắt, khó thở.[12]
• Rối loạn tiêu hoá kéo dài: tiêu chảy nhiều ngày, đau bụng tăng dần, nôn nhiều.
• Dấu hiệu bất thường về chảy máu/bầm tím (đặc biệt nếu đang dùng aspirin/warfarin hoặc có bệnh lý đông máu).  [13

Vitamax – Đơn vị phân phối đông trùng hạ thảo & thảo dược Hàn Quốc chính hãng

Nếu bạn đang tìm nơi mua và cần người hướng dẫn cách sử dụng đông trùng hạ thảo phù hợp tình trạng sức khỏe, Vitamax sẽ là lựa chọn hàng đầu với các dòng sản phẩm đông trùng hạ thảo và thảo dược Hàn Quốc có nguồn gốc minh bạch, được chứng nhận chất lượng từ các nhà sản xuất uy tín.:

Điểm khác biệt của Vitamax nằm ở dịch vụ tư vấn 1:1 chuyên sâu, giúp bạn lựa chọn đúng dạng sản phẩm – viên, nước, khô hay bột – và hướng dẫn liều lượng phù hợp với mục tiêu cá nhân như bồi bổ sau ốm, tăng sức bền, cải thiện giấc ngủ hay phục hồi thể lực. 

Giải đáp nhanh về tác dụng & cách dùng đông trùng hạ thảo

1. Cao huyết áp uống đông trùng hạ thảo được không? 

Có thể dùng như TPBVSK nhưng nếu đang dùng thuốc tim mạch/bệnh nền thì nên hỏi bác sĩ để tránh tương tác.

2. Huyết áp thấp có uống được đông trùng hạ thảo không? 

Có thể dùng liều thấp và theo dõi choáng/tụt huyết áp, nếu hay chóng mặt hoặc đang dùng thuốc thì hỏi bác sĩ trước.

3. Có nên dùng đông trùng hạ thảo cho trẻ em? Liều bao nhiêu? 

Không nên tự ý dùng, đặc biệt trẻ <5 tuổi nên tránh; trẻ lớn chỉ dùng khi có tư vấn nhi khoa.

4. Bà bầu có nên ăn/uống đông trùng hạ thảo không? 

Thường khuyến cáo tránh hoặc chỉ dùng khi có chỉ định vì dữ liệu an toàn chưa đủ.

5. Dùng đông trùng hạ thảo bao lâu thì thấy hiệu quả? 

Thường cần dùng đều vài tuần (hay gặp 4–8 tuần) mới cảm nhận rõ và còn tùy thể trạng.

6. Có thể dùng đồng thời đông trùng hạ thảo với thuốc? 

Cần thận trọng vì có thể tăng nguy cơ chảy máu với thuốc chống đông và hạ đường huyết với thuốc tiểu đường, nên hỏi bác sĩ nếu đang điều trị.

7. Đang mất ngủ có nên dùng đông trùng hạ thảo buổi tối? 

Nếu nhạy cảm hãy dùng buổi sáng, còn dùng tối thì cách giờ ngủ 2–3 giờ và tránh liều cao.

8. Đông trùng hạ thảo Hàn Quốc, Nhật Bản khác gì về cách dùng? 

Khác chủ yếu ở dạng sản phẩm/hàm lượng chiết xuất, còn cách dùng vẫn theo nguyên tắc đúng dạng–đúng liều–đúng thời điểm và theo nhãn.

Kết luận

Để tối ưu đông trùng hạ thảo công dụng và cách dùng, hãy nhớ 4 nguyên tắc: đúng dạng – đúng liều – đúng thời điểm – đúng đối tượng. Khi có bệnh nền hoặc đang dùng thuốc (đặc biệt thuốc chống đông và thuốc tiểu đường), ưu tiên an toàn bằng cách hỏi bác sĩ trước khi dùng. Với phương châm đồng hành lâu dài cùng khách hàng, Vitamax không chỉ là đơn vị phân phối đông trùng hạ thảo Hàn Quốc chính hãng mà còn là cố vấn sức khỏe đáng tin cậy cho bạn và gia đình.