Hiện tượng mật ong bị sủi bọt, đặc biệt là mật ong bị sủi bọt trắng, phần lớn là phản ứng tự nhiên của mật ong nguyên chất khi còn “sống”, chứa nhiều enzym, protein và phấn hoa. Nếu bọt trắng, mùi mật vẫn thơm đặc trưng, vị ngọt không chua gắt, không tách lớp bất thường thì người dùng vẫn có thể tiếp tục sử dụng. Ngược lại, nếu mật ong bị sủi bọt kèm mùi chua khó chịu, nhớt lạ, tách nước rõ, đó là dấu hiệu lên men quá mức, cần cân nhắc loại bỏ vì không còn tối ưu cho sức khỏe.
Nguyên nhân khiến mật ong bị sủi bọt
Do mật ong nguyên chất còn “sống”
Mật ong nguyên chất, đặc biệt là mật ong rừng hoặc mật ong thô chưa qua xử lý nhiệt (chưa pasteurization), vẫn giữ nguyên hệ enzym (invertase, diastase, glucose oxidase), protein và lượng phấn hoa tự nhiên. Các phân tử này có xu hướng hoạt động như chất hoạt động bề mặt, làm giảm sức căng bề mặt và khiến mật ong bị sủi bọt trắng, bọt bền và lâu tan.[1]
Thực tế, đây lại là dấu hiệu tích cực cho thấy mật ong chưa bị xử lý quá mức, vẫn giữ được nhiều hoạt chất sinh học có lợi. Nói cách khác, mật ong nguyên chất “còn sống” càng dễ sủi bọt hơn những loại mật ong công nghiệp đã xử lý mạnh.[2]
Do hàm lượng nước cao / mật ong non
Một lý do khác khiến mật ong bị sủi bọt là mật ong non – tức mật được thu hoạch khi ong chưa vít nắp & tới độ già hoàn toàn. Ở giai đoạn này, hàm lượng nước trong mật còn cao; môi trường ẩm là điều kiện thuận lợi cho men và nấm men hoạt động, tạo khí, sinh bọt.[3]
Mật ong non, mật ong loãng dễ thấy hiện tượng nổi tăm, sủi bọt hơn mật ong đã “già” và đủ thời gian luyện trong tổ.
Do rung lắc và vận chuyển
Trong quá trình vận chuyển đường dài, chai mật ong phải chịu rung lắc liên tục. Mật ong vốn là chất lỏng có độ nhớt cao, khi bị xóc sẽ cuốn theo không khí vào bên trong, tạo nên các bọt khí nhỏ.[4]
Không khí bị “nhốt” trong lòng mật, trong điều kiện chai kín, dần dần làm tăng áp suất bên trong. Khi mở nắp đột ngột, khí thoát ra nhanh kéo theo mật và bọt, khiến người dùng cảm nhận như mật ong có gas, sủi mạnh, thậm chí trào ra ngoài.
Do nhiệt độ cao và ánh nắng
Nhiệt độ môi trường là yếu tố không thể bỏ qua khi phân tích mật ong bị sủi bọt. Thời tiết nắng nóng, đặc biệt khi chai mật được đặt ở nơi gần nguồn nhiệt hoặc ánh nắng trực tiếp, có thể kích thích hoạt động của nấm men tự nhiên, thúc đẩy quá trình sinh CO₂.[5]
Khi nhiệt độ cao, khí trong mật khó hòa tan, dễ thoát ra dưới dạng bọt khí. Sự kết hợp giữa nhiệt độ cao, headspace trong chai và nắp vặn quá chặt khiến áp suất nội tại tăng, dẫn đến mật ong bị sủi bọt mạnh và có nguy cơ trào nắp.
Trường hợp đặc biệt khi ngâm mật ong bị sủi bọt
Với các sản phẩm như hồng sâm, đông trùng hạ thảo ngâm mật ong, sâm ngâm mật ong bị sủi bọt là vấn đề nhiều người lo lắng. Ở nhóm này, ngoài nguyên nhân từ mật ong nguyên chất, còn có các yếu tố:
- Sâm hoặc thảo dược chưa được sấy/để thật khô, còn ẩm.[6]
- Dụng cụ ngâm (chai, lọ, nắp) chưa khô hoàn toàn hoặc chưa vệ sinh chuẩn.[6]
- Nắp đậy hở, để lọ thảo dược ngâm mật ở nơi nóng, ẩm.[6]
Khi độ ẩm trong hũ ngâm tăng, môi trường bên trong rất thuận lợi cho vi sinh phát triển, dễ tạo bọt, sinh khí.
3 cách xử lý mật ong bị sủi bọt nhanh chóng và an toàn
Dưới đây là ba phương pháp khả thi tại nhà mà vẫn tôn trọng bản chất “sống” của mật ong nguyên chất.
Cách 1: Cho mật ong “nghỉ” ở nơi thoáng mát và xả gas
Đây là cách xử lý mật ong bị sủi bọt ưu tiên, an toàn và ít can thiệp nhất.
- Đặt chai mật ong đứng yên trên bề mặt phẳng, nơi thoáng mát, tránh ánh nắng và nguồn nhiệt trực tiếp. Nên để chai “nghỉ” ít nhất 1–2 giờ sau vận chuyển hoặc sau khi lắc.[7]
- Sau thời gian này, nhẹ nhàng mở hé nắp để khí bên trong thoát ra từ từ. Việc xả gas có kiểm soát giúp cân bằng áp suất giữa bên trong và bên ngoài chai, giảm nguy cơ mật trào ra.[7]
- Không nên vặn nắp quá chặt, nhất là trong mùa nóng. Hãy chừa một mức siết vừa đủ kín để hạn chế hút ẩm từ môi trường, nhưng vẫn không biến chai mật thành “bình chịu áp lực” kín tuyệt đối.[7]
Đây là phương pháp điều chỉnh headspace và áp suất một cách thụ động, rất phù hợp để hạn chế mật ong bị sủi bọt trắng mà không làm thay đổi cấu trúc hóa lý của mật.
Cách 2: Hớt bọt và lọc lại mật thủ công
Cách xử lý này phù hợp với trường hợp mật ong bị sủi bọt nhiều nhưng mùi thơm, màu sắc và vị ngọt vẫn bình thường, không có dấu hiệu chua, khét hay mốc.
- Trước tiên, sử dụng muỗng sạch, khô để hớt nhẹ lớp bọt trắng nổi trên bề mặt. Lớp bọt này thường chứa nhiều phấn hoa, sáp ong, bọt protein – không độc hại nhưng có thể làm mật trông kém đẹp mắt, khó rót.[8]
- Nếu muốn mật trong hơn, có thể lọc lại qua rây inox hoặc vải lọc thực phẩm đã tiệt trùng và để khô hoàn toàn. Lưu ý quan trọng: tuyệt đối không dùng dụng cụ ướt hoặc còn đọng nước, vì nước là yếu tố thúc đẩy quá trình lên men không mong muốn.[8]
Cách xử lý mật ong bị sủi bọt này giúp loại bỏ một phần tạp chất cơ học (sáp, phấn hoa) – vốn là các “tâm” tạo bọt tự nhiên.
Cách 3: Ngâm chai mật ong trong nước ấm (có kiểm soát)
Đây là biện pháp chỉ nên áp dụng khi thực sự cần thiết, chẳng hạn khi chai mật ong bị sủi bọt mạnh, thân chai căng cứng, khó mở.
- Đặt chai mật ong (đóng kín nắp) vào một chậu nước ấm, nhiệt độ nước dưới 40°C. Nhiệt độ cao hơn có thể ảnh hưởng đến các enzym tự nhiên trong mật ong.[9]
- Ngâm trong thời gian ngắn để giảm độ nhớt của mật và giúp khí thoát ra thuận lợi hơn khi xả nắp. Mục tiêu chính là giảm áp suất nội tại và làm mềm cấu trúc, không phải đun nóng mật ong.[9]
- Sau khi ngâm, lấy chai ra, lau khô, mở hé nắp từ từ để xả gas. Tuyệt đối không đun trực tiếp chai mật trên bếp, không dùng nước quá nóng vì có thể làm biến tính protein và enzym, làm giảm giá trị dược liệu của mật ong nguyên chất.[9]
Tuy nhiên, Vitamax không khuyến khích lạm dụng nhiệt khi xử lý mật ong bị sủi bọt. Ưu tiên vẫn là các phương pháp cơ học nhẹ nhàng, ít tác động như hai cách đầu nêu trên.
Mật ong nhanh bị sủi bọt có phải là kém chất lượng?
Quan niệm “mật ong sủi bọt là mật kém chất lượng” khá phổ biến nhưng không hoàn toàn chính xác. Thực tế, mật ong càng “sống”, càng ít xử lý công nghiệp, càng giàu enzym và phấn hoa thì càng có xu hướng sủi bọt, đặc biệt là mật ong rừng, mật ong non hoặc mật ong nguyên chất độ ẩm cao. Ngược lại, nhiều loại mật ong công nghiệp đã được lọc, đun nóng, hạ thủy phần và xử lý men nấm nên ít khi sủi bọt, nhưng đồng thời cũng mất đi một phần hoạt tính sinh học.
Nguyên tắc bảo quản mật ong hạn chế sủi bọt
Để không phải liên tục xử lý lại, người dùng nên chú ý một số nguyên tắc bảo quản, giúp hạn chế mật ong bị sủi bọt và giữ ổn định chất lượng:
- Nhiệt độ lý tưởng để bảo quản mật ong là khoảng 21–27°C, nơi khô ráo, thoáng mát.
- Ưu tiên sử dụng chai, lọ thủy tinh an toàn thực phẩm. Hạn chế dùng dụng cụ kim loại vì acid hữu cơ trong mật ong có thể phản ứng với kim loại trong thời gian dài.
- Khi rót mật, không nên đổ đầy sát miệng chai. Nên chừa một khoảng trống (headspace) giúp bọt và khí có không gian giãn nở, hạn chế trào nắp.
- Tránh đặt mật ong ở vị trí có ánh nắng chiếu trực tiếp hoặc gần nguồn nhiệt như bếp gas, lò nướng.
- Sau khi sử dụng, nên lau sạch phần mật còn dính ở miệng chai để tránh thu hút kiến và hạn chế nấm mốc phát triển trên phần mật bám ngoài.
Trả lời nhanh về mật ong bị sủi bọt
Làm sao để mật ong ngưng trào ra?
Đặt chai đứng yên nơi mát, rồi mở hé nắp cho xì gas từ từ, có thể làm mát nhẹ trước nếu chai đang căng cứng.
Có thể tận dụng mật ong bị sủi bọt và có mùi chua không?
Chỉ nên tận dụng khi mật chỉ hơi chua nhẹ, không mốc, không có màng lạ; nếu chua gắt hoặc mùi lạ thì nên bỏ.
Sau khi hớt lớp bọt, mật ong có dùng tiếp được không?
Có, nếu mùi, màu, vị vẫn bình thường vì lớp bọt chủ yếu là phấn hoa, sáp và bọt protein.
Mật ong bị sủi bọt có phải là mật ong giả không?
Không, mật ong nguyên chất (nhất là mật ong rừng, mật non) thường dễ sủi bọt hơn mật ong pha đường.
Kết luận
Mật ong bị sủi bọt không phải lúc nào cũng là dấu hiệu xấu; nếu hiểu đúng bản chất và áp dụng đúng cách xử lý mật ong bị sủi bọt, bạn vẫn có thể an tâm sử dụng và giữ trọn giá trị dinh dưỡng của mật ong nguyên chất. Hãy luôn quan sát mùi, màu, vị và áp dụng ba nguyên tắc: để mật “nghỉ” và xả gas, hớt bọt – lọc sạch, hạn chế nhiệt độ cao để bảo vệ hệ enzym tự nhiên.
