Tại sao mật ong lại sủi bọt? Cách xử lý nhanh & hiệu quả tại nhà

Nhiều người lần đầu thấy mật ong bị sủi bọt, nổi bọt trắng trên bề mặt thường hoang mang, lo lắng đó là mật ong giả hoặc đã bị hỏng. Thực tế, tại sao mật ong lại sủi bọt còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố: cách rót, vận chuyển, độ ẩm, nguồn hoa… chứ không chỉ riêng chất lượng. Bài viết này Vitamax sẽ giúp bạn hiểu đúng về hiện tượng này, cách xử lý mật ong bị sủi bọt an toàn tại nhà và cách hạn chế bọt trong quá trình sử dụng.

Hiện tượng mật ong sủi bọt, nổi bọt trắng là gì?

Mật ong sủi bọt hay mật ong nổi bọt trắng là khi trên bề mặt hoặc bám quanh thành chai/hũ xuất hiện một lớp bọt nhỏ, màu trắng hoặc trắng ngà, có thể mỏng hoặc dày tùy trường hợp. Đây có thể là bọt khí trong mật ong tự nhiên hoặc bọt lên men do hư hỏng[1]

• Bọt do khí/ga tự nhiên: hình thành khi rót mật ong, khi chai bị rung lắc, hoặc do cấu trúc giàu protein, enzyme của mật ong tạo bọt khi có chuyển động.[2]
• Bọt do lên men/hư hỏng: xuất hiện kèm theo mùi chua, men, vị thay đổi, mật ong có thể loãng hơn bình thường.

Việc phân biệt sơ bộ hai nhóm bọt này sẽ quyết định cách xử lý và có nên tiếp tục sử dụng mật ong hay không.

Tại sao mật ong lại sủi bọt?

Do không khí bị cuốn vào

Đây là nguyên nhân thường gặp nhất khiến mật ong bị sủi bọt. Khi rót mật ong quá nhanh, rót từ trên cao hoặc chai bị lắc mạnh, dòng mật va đập vào thành chai, cuốn không khí vào bên trong. Bọt khí bị giữ trong khối mật rồi nổi lên bề mặt thành lớp bọt trắng. Đây chủ yếu là bọt không khí, không phải dấu hiệu mật ong bị hỏng.

Do lên men tự nhiên trong mật ong

Mật ong có độ ẩm cao, đặc biệt là mật ong non, nếu bảo quản kém có thể bị lên men. Nấm men ưa đường chuyển hóa đường thành khí CO₂, tạo bọt li ti kèm mùi men, mùi hơi chua; mật có xu hướng loãng, tách lớp.[3]

Do tạp chất, cấu trúc và nguồn mật ong

Phấn hoa, sáp ong, nhộng non trong mật ong rừng hoặc mật ong thu hoạch thủ công là “điểm bám” khiến bọt khí hình thành dễ hơn khi rót hoặc lắc. Quá trình kết tinh glucose cũng giải phóng khí, làm xuất hiện tinh thể đường kèm lớp bọt mỏng trên mặt. Ngoài ra, từng loại mật ong hoa có đặc tính khác nhau nên mức độ sủi bọt khác, không thể xem đây là tiêu chí duy nhất để đánh giá chất lượng.[1]

Mật ong bị sủi bọt có bị sao không?

Trường hợp bình thường: chỉ là bọt khí, vẫn dùng được

Trong phần lớn trường hợp, mật ong bị sủi bọt chỉ là phản ứng vật lý lành tính:

• Lớp bọt thường mỏng, chỉ tập trung ở bề mặt hoặc bám thành chai, không kèm mùi lạ.
• Mùi mật ong vẫn thơm, vị ngọt đặc trưng, không chua, không gắt.
• Kết cấu mật vẫn sánh, không bị loãng bất thường.

Trường hợp mật ong có dấu hiệu hỏng, lên men mạnh

Cần thận trọng nếu mật ong sủi bọt kèm những dấu hiệu sau:

• Mùi chua, mùi men hoặc mùi rượu rõ rệt, khác hẳn mùi mật ong bình thường.
• Vị thay đổi: chua, gắt, khó uống.
• Mật bị loãng bất thường, có thể tách lớp.
• Khi mở nắp, mật ong phun trào mạnh, sủi bọt liên tục như nước có gas.[4]

Đây là dấu hiệu của quá trình lên men mạnh, mật ong đã mất đi trạng thái tươi ngon ban đầu và không còn phù hợp để sử dụng như một thực phẩm chăm sóc sức khỏe hằng ngày.

Hướng dẫn kiểm tra nhanh mật ong bị sủi bọt có bị hư không

Kiểm tra bằng mùi, vị, màu và độ sánh

Bạn có thể tự đánh giá sơ bộ tại nhà theo 4 bước:

1. Nhìn: quan sát màu sắc, độ trong – đục, lớp bọt, có tách lớp hay không.[1]
2. Ngửi: mùi mật ong chuẩn thường thơm dịu, ngọt nhẹ; nếu mùi chua, men, rượu thì cần cảnh giác.[1]
3. Nếm: thử một lượng nhỏ; nếu vị chua, gắt, lạ hơn bình thường, không nên sử dụng tiếp.[1]
4. Quan sát độ sánh: mật ong thường sánh, hơi đặc; nếu loãng bất thường, dễ tạo bọt liên tục, có thể đã có quá trình lên men.[1]

Quan sát bọt: bọt khí to hay bọt mịn như bọt men?

Một cách đơn giản để phân biệt bọt do khí và bọt do lên men:

• Bọt khí to, không đều, dễ tan: thường là bọt không khí do rót, lắc, vận chuyển. Sau khi để yên, bọt sẽ giảm rõ rệt.
• Bọt mịn, dày, nhìn giống bọt men hoặc bọt bia, kèm mùi chua: nghi ngờ có quá trình lên men. Khi lắc nhẹ, bọt dễ “nổi lại” và lưu trên bề mặt lâu hơn.

Thử nghiệm đơn giản với nước ấm tại nhà

Bạn có thể pha một lượng nhỏ mật ong vào cốc nước ấm:

• Mật ong bình thường: tan tương đối đều, mùi thơm nhẹ, không bốc mùi chua mạnh.
• Mật ong có dấu hiệu lên men: có thể có mùi chua, mùi men rõ hơn khi gặp nước ấm; đôi khi xuất hiện bọt nhiều và dai trên bề mặt.

Lưu ý: các thử nghiệm này chỉ mang tính gợi ý, không thay thế các phương pháp kiểm định chuyên sâu trong phòng thí nghiệm. Nếu bạn còn băn khoăn, nên trao đổi với nhà cung cấp hoặc Vitamax để được tư vấn cụ thể hơn.

Cách xử lý mật ong bị sủi bọt nhanh và hiệu quả tại nhà

Khi mật ong chỉ bị sủi bọt do rót, vận chuyển

Với những trường hợp mật ong có bọt nhưng mùi vị bình thường, bạn có thể:

• Đặt chai/hũ cố định ở nơi khô ráo, thoáng mát, tránh nắng trực tiếp. Thời gian sẽ giúp bọt khí tự tan..[2]
• Nếu cần xử lý nhanh, có thể cho chai mật ong vào ngăn mát tủ lạnh trong thời gian ngắn (thường 30–60 phút) để giảm hoạt động của bọt; sau đó lấy ra, để về nhiệt độ phòng trước khi dùng..[2]
• Dùng muỗng sạch, khô hớt nhẹ lớp bọt trên bề mặt nếu muốn mật ong trông “đẹp mắt” hơn khi sử dụng..[2]

Khi mật ong có dấu hiệu lên men nhẹ

Nếu mật ong sủi bọt nhưng mới chỉ có mùi men rất nhẹ, chưa chua rõ, không phun trào mạnh, bạn nên thận trọng hơn:

• Tạm ngưng dùng cho trẻ nhỏ và những người có hệ tiêu hóa nhạy cảm.
• Có thể ưu tiên dùng mật ong này cho:
  • Chăm sóc ngoài da (mặt nạ, dưỡng tóc…) nếu da không dị ứng với mật ong.
  • Chế biến món ăn có sử dụng nhiệt (ướp, nấu, làm nước sốt…) – nhiệt sẽ làm giảm hoạt tính vi sinh, tuy nhiên không nên lạm dụng.

Khi mật ong đã có mùi chua, phun trào mạnh

Trong trường hợp mật ong có mùi chua/men rõ ràng, vị thay đổi nhiều. Khi mở nắp, mật ong sủi bọt dữ dội, phun trào như nước có gas. Đây là dấu hiệu của quá trình lên men rõ rệt, sản phẩm không còn giữ được chất lượng như ban đầu.

Lời khuyên an toàn:

• Không nên tiếp tục dùng để uống trực tiếp hoặc dùng cho mục đích chăm sóc sức khỏe hàng ngày.
• Cân nhắc loại bỏ, tránh cố sử dụng vì có thể gây khó chịu tiêu hóa, đặc biệt ở đối tượng nhạy cảm.

Cách hạn chế mật ong không bị sủi bọt

Để hạn chế tình trạng mật ong sủi bọt, nổi bọt trắng, bạn nên chú ý cả khâu bảo quản lẫn cách sử dụng.

• Ưu tiên dùng chai/hũ thủy tinh sạch, khô, nắp kín vừa phải. Thủy tinh ít tương tác, ít hút ẩm và dễ vệ sinh hơn so với một số loại nhựa.
• Bảo quản mật ong nơi khô ráo, thoáng mát, tránh ánh nắng trực tiếp, tránh đặt gần bếp, lò nướng, tủ lạnh tỏa nhiệt.
• Không nên bảo quản mật ong trong tủ lạnh lâu dài vì nhiệt độ thấp dễ làm mật kết tinh; khi kết tinh rồi rót, mật rất dễ cuốn khí và sủi bọt. Tủ lạnh chỉ nên dùng như một giải pháp ngắn hạn khi cần làm mát hoặc “hạ bọt”.

Đặc biệt, trong các sản phẩm mật ong ngâm thảo dược như nghệ, sâm, tỏi, chanh… bạn càng cần chú ý đến độ khô của nguyên liệu và tỷ lệ mật ong, bởi dược liệu tươi mang theo nhiều nước và vi sinh sẽ làm quá trình lên men, sủi bọt dễ xảy ra hơn.

Một số sai lầm thường gặp khi thấy mật ong sủi bọt

Vội vàng vứt bỏ, nghĩ là mật ong giả

Nhiều người chỉ cần thấy mật ong nổi bọt trắng là lập tức kết luận “mật ong giả, mật ong kém chất lượng” và vứt bỏ. Đây là một phản ứng quá vội vàng. Như đã phân tích, cần xác định nguyên nhân (do cuốn khí hay do lên men) dựa trên mùi, vị, độ sánh, cách bảo quản… trước khi quyết định.

Đậy nắp quá chặt khi mật ong đang “có ga”

Sau vận chuyển hoặc rót, bên trong chai mật có thể có nhiều bọt khí. Nếu đậy nắp quá chặt khi chưa thoát bớt khí, áp suất trong chai tăng lên. Lúc mở nắp, mật ong dễ phun trào, gây lãng phí và có thể làm bạn bị bắn mật vào tay, vào mắt. Tốt nhất là:

• Trong 1–2 ngày đầu, nên mở nắp nhẹ nhàng, cho khí thoát bớt rồi mới vặn kín lại.

Bảo quản nơi ẩm, nóng, gần bếp, cửa sổ nắng

Đặt mật ong ở nơi nhiệt độ cao, độ ẩm lớn khiến:

• Độ ẩm trong mật có thể tăng lên.
• Vi sinh vật dễ hoạt động → tăng nguy cơ lên men, sủi bọt, biến đổi chất.

Vì vậy, không nên để mật ong gần bếp, sát cửa sổ nắng gắt hoặc những vị trí có nhiệt độ dao động lớn.

Tự làm mật ong ngâm dược liệu nhưng không hiểu nguyên lý lên men

Các món như nghệ ngâm mật ong, sâm ngâm mật ong, tỏi ngâm mật ong rất được ưa chuộng. Tuy nhiên, nếu:

• Dùng nguyên liệu còn ướt, chưa để ráo.
• Tỷ lệ mật ong quá thấp so với dược liệu.
• Không theo dõi quá trình, để nơi nóng, ẩm.

Thì hỗn hợp rất dễ lên men mạnh, sủi bọt nhiều và hỏng. Khi đó, kể cả mật ong ban đầu tốt, chất lượng sản phẩm sau ngâm vẫn bị ảnh hưởng.

Giải đáp thắc mắc về mật ong sủi bọt

Nghệ ngâm mật ong bị sủi bọt có sao không?

Nếu chỉ sủi ít bọt, mùi vị vẫn bình thường thì có thể dùng, còn bọt dày kèm mùi chua, mùi men rõ thì nên ngừng sử dụng và làm lại mẻ mới.

Sâm ngâm mật ong bị sủi bọt có dùng tiếp được không?

Bọt nhẹ, mùi sâm và mật ong còn thơm tự nhiên thì vẫn có thể dùng, nhưng nếu bọt phun trào, chua và nặng mùi men thì không nên tiếp tục sử dụng.

Cách làm mật ong hết sủi bọt nhanh tại nhà là gì?

Đặt chai mật ong cố định nơi mát cho bọt tự tan, có thể làm mát ngắn trong ngăn mát tủ lạnh và hớt bớt bọt; nếu vẫn chua, nặng mùi men thì nên dừng dùng.

Có nên cho mật ong vào tủ lạnh để tránh sủi bọt không?

Không nên bảo quản mật ong lâu dài trong tủ lạnh vì dễ kết tinh, tủ lạnh chỉ nên dùng tạm thời khi cần làm mát, còn về lâu dài nên để ở nơi khô ráo, thoáng mát, nhiệt độ phòng ổn định.

Kết luận

Tóm lại, mật ong sủi bọt có thể chỉ là bọt khí vô hại hoặc là dấu hiệu lên men tùy vào mùi, vị và cách bảo quản, vì vậy cần đánh giá đúng nguyên nhân trước khi kết luận. Khi hiểu rõ tại sao mật ong lại sủi bọt, bạn sẽ biết cách xử lý và hạn chế bọt, đồng thời yên tâm sử dụng mật ong nguyên chất mỗi ngày. Nếu cần được tư vấn thêm về mật ong và các thực phẩm dinh dưỡng từ thảo dược như hồng sâm, nấm linh chi, đông trùng hạ thảo, yến sào…, bạn có thể liên hệ Vitamax để được hỗ trợ chi tiết.