Mật ong có hạn sử dụng không? Dùng trong bao lâu thì tốt 

Mật ong có hạn sử dụng không, dùng trong bao lâu thì còn “ngon và bổ” là băn khoăn rất phổ biến của người tiêu dùng hiện nay. Bài viết này sẽ giúp bạn giải đáp câu hỏi này và hiểu rõ thời hạn sử dụng của mật ong nuôi, mật ong rừng, mật ong Manuka. Từ đó, bạn có thể lựa chọn và bảo quản mật ong, đặc biệt là các sản phẩm mật ong, mật ong Manuka và thực phẩm dinh dưỡng từ thảo dược tại Vitamax một cách an toàn và hiệu quả hơn.

Mật ong có hạn sử dụng không?

Mật ong có hạn sử dụn, nếu bảo quản đúng cách thì có thể an toàn rất lâu; tuy nhiên, chất lượng và giá trị sinh học vẫn giảm dần theo thời gian [1]. Nhờ hoạt độ nước thấp, môi trường acid và hệ enzyme kháng khuẩn, thời hạn sử dụng của mật ong dài hơn nhiều thực phẩm khác, nhưng nhà sản xuất vẫn phải ghi hạn sử dụng trên bao bì để đáp ứng pháp lý và cam kết mật ong còn “ngon và bổ” trong khoảng 2–3 năm.

Mật ong sử dụng trong bao lâu thì tốt?

Mật ong chăn nuôi (mật ong nuôi thương mại)

Đây là loại mật ong thường thấy trên kệ siêu thị có đặc điểm chung:

• Thường đã được lọc tạp chất (sáp, phấn hoa thô).
• Độ ẩm được kiểm soát ở mức an toàn.
• Một số dòng có thể được xử lý nhiệt nhẹ để ổn định.

Trong điều kiện bảo quản đúng (nhiệt độ phòng mát 21–27°C, tránh nắng, hũ kín), thời hạn sử dụng của mật ong nuôi thường được nhà sản xuất công bố trong khoảng 2–3 năm. Sau mốc 2–3 năm, mật ong vẫn có thể dùng được, không phải cứ “hết hạn là độc”, nhưng thường màu sẫm hơn rõ rệt, mùi hoa giảm hoặc mất và enzyme và hoạt chất nhạy nhiệt suy giảm.[2]

Nếu quá hạn trên nhãn một chút nhưng được bảo quản tốt, không chua, không sủi bọt hay lên men, mật ong vẫn có thể tận dụng trong nấu nướng, pha chế, nhưng không nên coi như “thực phẩm chức năng” hay dược liệu.

Mật ong rừng tự nhiên

Đặc điểm mật ong rừng:

• Thường là mật đa hoa, vắt cả tổ.
• Thủy phần cao hơn mật ong nuôi (có thể > 20%).[3]
• Chứa nhiều phấn hoa, sáp, mảnh tổ, nhộng, nấm men tự nhiên.

Chính độ ẩm cao và hệ vi sinh phong phú khiến hạn sử dụng mật ong rừng ngắn và nhạy cảm hơn. Nếu bảo quản nơi nóng ẩm, hũ không kín, dùng thìa ướt… nấm men dễ hoạt động, đường sẽ bị lên men tạo cồn và acid acetic, mật xuất hiện mùi rượu, mùi giấm, vị chua và sủi bọt.

Trong điều kiện bảo quản tốt, thời gian sử dụng hợp lý của mật ong rừng là khoảng 12–24 tháng. Sau 2 năm, đặc biệt ở khí hậu nóng ẩm, nguy cơ mật bị chua, trào khí, phân lớp rất cao.[3]

Mật ong Manuka

Về cơ chế, mật ong thường dựa vào hydrogen peroxide để kháng khuẩn, trong khi mật ong Manuka có thêm MGO (Methylglyoxal) – chất được chuyển hóa từ DHA (Dihydroxyacetone) trong mật hoa cây Manuka. MGO bền với nhiệt và ánh sáng, nên hoạt tính kháng khuẩn duy trì tốt hơn theo thời gian[4] Thậm chí, trong 12–18 tháng đầu sau đóng chai, quá trình DHA → MGO vẫn tiếp diễn, giúp chỉ số MGO/UMF có thể tăng nhẹ.

Trên thực tế, hạn sử dụng mật ong Manuka thường được nhà sản xuất ghi 3–5 năm. Mốc này không đồng nghĩa “hết hạn là không ăn được”, mà là thời điểm họ cam kết chỉ số MGO/UMF vẫn đạt như công bố. Tuy nhiên, để đảm bảo “sức mạnh” kháng khuẩn như mong muốn và hạn chế biến đổi mùi vị, người dùng nên sử dụng mật ong Manuka trong khoảng thời gian trước hạn trên bao bì. [5]

Cách nhận biết mật ong mới và mật ong cũ

Nhận biết qua màu sắc

• Mật ong mới:
  • Thường có màu vàng rơm, vàng nhạt, hổ phách sáng (tùy loại hoa).
  • Mật ong nuôi đa phần trong, mật ong rừng có thể hơi đục do phấn hoa tự nhiên.
• Mật ong cũ (nhưng chưa hỏng):
  • Chuyển sang màu nâu sẫm, nâu đỏ, thậm chí gần đen.[6]
  • Đây là kết quả của các phản ứng Maillard giữa đường và acid amin, cùng với oxy hóa polyphenol.

Lưu ý quan trọng:
Màu sẫm hoặc mật ong để lâu bị đen không tự động đồng nghĩa là mật ong giả hay mật ong hết hạn. Nó chỉ cho thấy mật đã “già”, bị lão hóa về mặt hóa học. Bạn vẫn cần kết hợp đánh giá thêm mùi và vị.

Nhận biết qua mùi & vị

• Mật ong mới:
  • Mùi thơm đặc trưng mùi hoa (hoa nhãn, hoa cà phê, hoa bạc hà…).
  • Vị ngọt thanh, dịu, có thể hơi khé cổ do acid hữu cơ và enzyme.
• Mật ong cũ (chưa lên men):
  • Mùi hoa giảm, thay bằng mùi mật nồng, hơi “thuốc bắc”.
  • Vị ngọt gắt hơn, hơi chua nhẹ, hậu vị có thể đậm hơn.
• Mật ong hỏng (quá hạn thực sự):
  • Mùi rượu, giấm, men chua khá rõ.
  • Vị chua gắt, cay nồng, tê môi, khó chịu.
  • Đây là dấu hiệu mật ong đã bị lên men, không nên tiếp tục sử dụng.

Nhận biết qua kết cấu mật ong

• Kết tinh (đóng đường):
  • Mật trở nên đặc, có hạt nhỏ hoặc khối mịn, màu thường sáng hơn. Đây là hiện tượng glucose kết tinh khi nhiệt độ thấp hoặc do thành phần đường đặc thù của loại mật.
  • Mật ong kết tinh không phải mật ong giả, cũng không phải mật ong hết hạn, và vẫn dùng được bình thường nếu mật không có mùi, vị bất thường.[7]
• Lên men hư hỏng:
  • Xuất hiện bọt khí trắng sủi liên tục trên bề mặt.[8]
  • Có thể tách lớp: phía trên là lớp nước đục, phía dưới là lớp đặc.
  • Chai, hũ (đặc biệt chai nhựa) có thể bị phồng, do khí CO₂ sinh ra.
  • Mùi và vị thay đổi rõ rệt theo hướng chua, cay, nồng.

Việc phân biệt giữa kết tinh và lên men rất quan trọng để bạn không lãng phí mật còn tốt, đồng thời tránh sử dụng mật ong đã quá hạn sử dụng về mặt an toàn.

Một số cách kiểm tra nhanh (nước & giấy thấm)

Trong dân gian, có một số “mẹo” như:

• Thử bằng nước: nhỏ mật vào cốc nước, xem mật chìm hay tan nếu mật giữ nguyên hình khối thì khả năng cao là mật ong thật.
• Thử bằng giấy thấm: nhỏ mật lên giấy xem có loang hay không, nếu không thì khả năng cao là.

Bạn có thể tham khảo những mẹo này để đánh giá tính chất vật lý, nhưng không nên dựa hoàn toàn vào chúng. Các tiêu chí đáng tin hơn để đánh giá mật ong để lâu có tốt không vẫn là màu sắc – mùi – vị – dấu hiệu lên men.[9]

Dấu hiệu mật ong quá hạn sử dụng và nên loại bỏ

Về mặt dinh dưỡng và an toàn thực phẩm, khi thấy những dấu hiệu sau, bạn nên coi như mật ong đã “hết hạn sử dụng” thực sự:

• Mùi chua nồng, mùi giấm, mùi rượu hoặc mùi men bánh mì.
• Sủi bọt mạnh, bọt trắng dày trên bề mặt, bong bóng sinh gas liên tục.
• Tách lớp rõ rệt, vị chua gắt, cay nồng khi nếm thử.
• Hũ, chai bị phồng bất thường, nhất là với chai nhựa.

Trong những trường hợp này, mật ong đã lên men và có sự biến đổi sinh học mạnh. Khuyến nghị không nên cố tiết kiệm để sử dụng, nhất là cho trẻ em, người già, người có bệnh lý tiêu hóa, gan, thận.

Trả lời nhanh về hạn sử dụng mật ong

1. Trẻ em ăn mật ong cũ có sao không?

Trẻ dưới 1 tuổi tuyệt đối không dùng mật ong, còn trẻ trên 1 tuổi chỉ nên dùng lượng nhỏ mật ong còn trong hạn sử dụng, không chua, không sủi bọt, không mùi lạ.

2. Mật ong bị đóng đường là mật ong giả hay mật ong quá hạn?

Mật ong kết tinh (đóng đường) là hiện tượng tự nhiên, không phải mật ong giả hay hết hạn, miễn là mùi vị vẫn bình thường và không có bọt khí bất thường.

3. Mật ong rừng và mật ong nuôi, loại nào để được lâu hơn?

Mật ong nuôi thường bảo quản được lâu và ổn định hơn (khoảng 2–3 năm) so với mật ong rừng dễ lên men, chỉ nên dùng trong khoảng 1–2 năm.

4. Mật ong có thật là không bao giờ hết hạn sử dụng?

Mật ong rất khó hỏng nhưng không phải là trường tồn, vì theo thời gian vẫn giảm chất lượng và có thể mất an toàn nếu bảo quản kém.

Kết luận

Mật ong có hạn sử dụng không còn phụ thuộc vào loại mật, độ ẩm và cách bảo quản, nhưng nhìn chung nên dùng trong “khoảng thời gian vàng” để tối ưu hương vị và giá trị sinh học. Hiểu đúng hạn sử dụng của mật ong sẽ giúp bạn yên tâm hơn khi sử dụng mật ong. Nếu bạn muốn lựa chọn các sản phẩm mật ong, mật ong Manuka cùng hồng sâm, nấm linh chi, đông trùng hạ thảo, yến sào… có nguồn gốc rõ ràng, hãy tham khảo hệ sản phẩm chăm sóc sức khỏe từ thảo dược của Vitamax.